Czy maty dezynfekcyjne są skuteczne?
Tak, ale warunkowo – mata redukuje przenoszenie patogenów tylko wtedy, gdy jest nasycona preparatem o potwierdzonym działaniu wirusobójczym, a błoto i obornik zostały wcześniej usunięte. Dotyczy to między innymi ochrony przed ASF na fermach świń i grypą ptaków (HPAI) w hodowli drobiu. Sucha albo zabrudzona mata nie chroni, choćby leżała dokładnie tam, gdzie trzeba.
Mata to jeden element systemu, nie cała bioasekuracja. Bez zmiany obuwia przy przekraczaniu granicy stref, higieny rąk i kontroli ruchu pojazdów nie zatrzyma wprowadzenia wirusa na teren gospodarstwa.
Materia organiczna osłabia każdy środek. Z tego powodu przy wjazdach stosuje się układ dwustopniowy: matę do wstępnego oczyszczenia kół z błota i właściwą matę dezynfekcyjną za nią. Na czystej oponie preparat działa znacznie skuteczniej.
Od czego zależy skuteczność maty?
Od kilku mierzalnych parametrów: rodzaju i stężenia preparatu, czasu kontaktu obuwia lub koła z roztworem oraz tego, czy roztwór nie został rozwodniony wodą opadową.
Czas kontaktu wynika z długości maty. Podeszwa musi pozostać na powierzchni na tyle długo, by roztwór zadziałał – stąd wymóg co najmniej 1 metra długości dla mat przejściowych, tak by zmieściły się dwa kroki (oba buty). Przy pojazdach liczy się pełny obrót opony, dlatego maty przejazdowe mają od 200 cm długości w górę.
Rozwodnienie znosi skuteczność najszybciej. Gdy wkład maty nabiera wody opadowej, stężenie substancji czynnej spada poniżej progu działania. Wejścia i wjazdy powinny być zadaszone, a matę bez zadaszenia należy nakrywać plandeką na czas, gdy nie jest używana.
Temperatura decyduje o doborze preparatu. Część środków traci aktywność w chłodzie, a roztwór w niecce może zamarznąć. Rozwiązaniem jest preparat skuteczny w niskich temperaturach oraz zabezpieczenie roztworu przed mrozem za pomocą dodatku glikolu.
Jakich wymiarów i umiejscowienia mat wymaga Inspekcja?
Przy chlewni mata musi być szeroka na całe światło wejścia i długa na co najmniej 1 metr, utrzymywana w stanie zapewniającym działanie środka – czyli faktycznie nasycona. Ma leżeć tak, by nie dało się wejść ani wyjść, omijając ją.
Od 18 marca 2026 obowiązuje nowe rozporządzenie w sprawie zwalczania ASF (Dz.U. 2026 poz. 344). Doprecyzowało ono, że maty mają znajdować się bezpośrednio przed wejściem do pomieszczeń ze świniami i wyjściem z nich, aby wykluczyć przejście bez kontaktu obuwia z płynem. Ten sam wymóg dotyczy wjazdów na teren gospodarstwa.
Odkażanie obuwia i rąk obejmuje teraz każdego wchodzącego do świń – również lekarza weterynarii i serwisanta. Hodowca prowadzi ponadto rejestr osób wykonujących czynności przy zwierzętach.
Maty przejazdowe dobiera się do pojazdu. Mata musi być szersza niż rozstaw kół; z reguły stosuje się dwie – pod lewą i prawą stronę. Przy cięższym sprzęcie sięga się po maty o grubości 5 cm i długości do 400 cm, które mieszczą większy zapas roztworu i rzadziej wymagają uzupełniania.
Czym nasączać matę? Oxycon w skrócie
Do maty potrzebny jest preparat o potwierdzonym działaniu wirusobójczym, nie zwykły detergent. Jednym z nich jest Oxycon – proszek rozpuszczany w wodzie, przeznaczony m.in. do mat i niecek dezynfekcyjnych.
Podstawa do prawidłowego użycia:
- Stężenie robocze 0,5-1,0%, zależnie od stopnia zabrudzenia powierzchni.
- Potwierdzone działanie wobec wirusa ASF i grypy ptaków oraz innych patogenów istotnych w hodowli.
- Skuteczny w niskich temperaturach; na mróz roztwór zabezpiecza się glikolem.
- Roztwór wymienia się co 5 dni, a przy silnym zabrudzeniu wcześniej.
To wystarcza do poprawnego stosowania na macie. Pełną specyfikację – stężenia dla poszczególnych zastosowań, listę zwalczanych patogenów, normy badań i sposób zabezpieczenia przed mrozem – zebraliśmy w osobnym opracowaniu: Jak stosować Oxycon.
Oxycon jest jednym z kilku sprawdzonych preparatów do mat, obok Virkonu S; wybór zależy od warunków pracy i temperatury.
Oxycon jest jednym z kilku sprawdzonych preparatów do mat, obok Virkonu S; wybór zależy od warunków pracy i temperatury.
Jak często wymieniać roztwór i wkład?
Roztwór wymienia się co 5 dni, a przy silnym zabrudzeniu częściej. Zużyty roztwór traci moc, bo wiąże materię organiczną i z czasem obniża się w nim stężenie substancji czynnej.
Wymienia się wkład, nie całą matę. Gąbka chłonna to element wymienny; przy intensywnym użytkowaniu zużywa się nawet po trzech miesiącach, podczas gdy wierzchni pokrowiec służy dłużej. Zakup samego wkładu jest znacznie tańszy niż nowa mata.
Sygnałem do wymiany jest spadek chłonności – mata przestaje wchłaniać roztwór jak na początku. Warto wyznaczyć stały termin przeglądu, zamiast opierać się wyłącznie na ocenie wzrokowej.
Jak udokumentować dezynfekcję na potrzeby kontroli?
Inspektor sprawdza nie tylko obecność maty, ale i to, czy działa oraz czy jest to udokumentowane. W praktyce wystarczy rejestr: data uzupełnienia i wymiany roztworu, nazwa preparatu, stężenie robocze i osoba wykonująca zabieg.
Dokumentację preparatu trzeba mieć pod ręką. Karta charakterystyki i numer pozwolenia na obrót produktem biobójczym potwierdzają, że środek ma zarejestrowane działanie wirusobójcze. To jeden z pierwszych punktów kontroli.
Do tego dochodzi rejestr osób wchodzących do pomieszczeń ze świniami, wymagany od 2026 roku. Spięcie obu zapisów w jeden protokół bioasekuracji skraca czas audytu.
Maty dezynfekcyjne z wymiennym wkładem znajdziesz w naszym sklepie – Zobacz maty
FAQ
Czy sama mata wystarczy, żeby spełnić wymogi bioasekuracji?
Nie. Przepisy wymagają też odkażania obuwia i rąk wszystkich wchodzących, prowadzenia rejestru osób i izolacji zwierząt. Mata bez pozostałych barier nie zapewnia ani ochrony, ani zgodności z rozporządzeniem.
Jakie stężenie Oxyconu stosować w macie?
Roztwór roboczy 0,5–1,0% – wyższe stężenie przy większym zabrudzeniu, niższe przy czystych powierzchniach. Roztwór wymienia się co 5 dni lub wcześniej przy silnym zabrudzeniu.
Jak zabezpieczyć matę przed zamarznięciem?
Do roztworu dodaje się glikol, który zapobiega zamarzaniu cieczy w niecce. Sam Oxycon zachowuje skuteczność w niskich temperaturach.
Jakich wymiarów maty przejściowej wymaga Inspekcja przy chlewni?
Długość co najmniej 1 metr i szerokość nie mniejsza niż światło wejścia. Mata ma leżeć bezpośrednio przed wejściem i wyjściem, tak by nie dało się jej ominąć.
Czy Oxycon działa na ASF i grypę ptaków?
Tak, ma potwierdzone działanie wobec wirusa ASF, grypy ptaków (HPAI) i innych patogenów hodowlanych. Nadaje się zarówno do chlewni, jak i do kurnika.
Kiedy wymienić sam wkład maty?
Roztwór odświeża się co kilka dni, wkład chłonny – gdy przestaje wchłaniać płyn, przy intensywnym ruchu nawet co trzy miesiące. Pokrowiec zewnętrzny wytrzymuje dłużej.
